Zuivel in de nieuwe Schijf van Vijf

Zuivel in de nieuwe Schijf van Vijf

Het Voedingscentrum heeft vandaag de rol van zuivel in een gezond voedingspatroon opnieuw bevestigd. In de nieuwe Schijf van Vijf wordt de dagelijkse consumptie van magere en halfvolle zuivelproducten en kaas uitdrukkelijk geadviseerd.

Wetenschappelijke onderbouwing en gezondheidsvoordelen

De Schijf van Vijf is gebaseerd op de Richtlijnen goede voeding die de Gezondheidsraad in december 2025 presenteerde. De Gezondheidsraad adviseert om dagelijks meerdere porties zuivel te nemen, omdat deze belangrijke voedingsstoffen leveren, zoals eiwit, calcium, vitamine B12 en jodium. Deze stoffen zijn essentieel voor de botgezondheid en een goede spierfunctie.

Daarnaast is de inname van zuivel gekoppeld aan een lager risico op diverse welvaartsziekten:

• Melk: Lager risico op darmkanker en beroertes.

• Yoghurt: Lager risico op darmkanker en diabetes type 2.

• Kaas: Lager risico op coronaire hartziekten.

Vanwege deze uiteenlopende positieve effecten adviseert de Gezondheidsraad om actief te variëren tussen verschillende typen zuivel.

Plantaardige producten en duurzaamheid

Het Voedingscentrum geeft aan dat variatie ook mogelijk is met plantaardige producten waaraan calcium, vitamine B2 en vitamine B12 zijn toegevoegd, voedingsstoffen die van nature in zuivelproducten aanwezig zijn. Hierbij gelden strikte criteria. Benadrukt moet worden dat niet al deze producten in de supermarkt deze toevoegingen hebben. Hoewel de gezondheidseffecten van deze plantaardige producten op de lange termijn nog onvoldoende zijn onderzocht, krijgen zij vanwege duurzaamheidsoverwegingen momenteel het 'voordeel van de twijfel'.

Zorgen over modellering en haalbaarheid

Dr. Stephan Peters, voedingskundige van de Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) spreekt echter zijn zorgen uit over deze verschuiving: “Het lijkt erop dat duurzaamheidsaspecten in de nieuwe Schijf van Vijf zwaarder wegen dan pure gezondheid.” De aanbevelingen zijn tot stand gekomen via rekenmodellen waarin strikte randvoorwaarden zijn gesteld aan broeikasgassen en watergebruik. Dit leidt volgens Peters tot een aantal knelpunten:

1. Afstand tot de praktijk: De scenario's staan ver af van de dagelijkse eetbeleving van de Nederlandse consument. De haalbaarheid van dit 'ideale' patroon wordt dan ook terecht in twijfel getrokken. Het Voedingscentrum erkent dit, maar geeft aan dat elke stap in de richting van de Schijf van Vijf zowel gezondheidswinst als duurzaamheidswinst geeft.

2. Risico voor voedingsnormen: Door de focus op optimalisatiemodellen ontstaat het risico dat essentiële vitamines en mineralen in de praktijk niet worden gehaald, omdat consumenten niet strikt volgens een model eten.

Aanpassingen in de adviezen

De kwantitatieve aanbevelingen voor zuivel zijn grotendeels gelijk gebleven en komen neer op 400-500 ml/gram zuivel per dag, alleen de aanbeveling voor kaas is verlaagd naar 1 plak kaas per dag. De exacte hoeveelheden kunnen echter variëren per eetvoorkeur; zo is er in een vegetarisch patroon meer ruimte voor kaas.

De rol van de NZO

Peters: “Het is belangrijk dat voedingsadviezen voor consumenten niet alleen wetenschappelijk onderbouwd zijn, maar ook herkenbaar en haalbaar in het dagelijks eetpatroon. Juist daarin ligt de sleutel tot echte gezondheidswinst. Mijn zorg bij de nieuwe Schijf van Vijf is dat het voor de meeste consumenten onduidelijker wordt hoe zij gezonder kunnen eten, terwijl dat altijd het primaire uitgangspunt is geweest. We weten uit onderzoek dat bijna niemand volgens de vorige Schijf van Vijf at. Door de huidige aanscherpingen vanuit duurzaamheid staat de nieuwe Schijf van Vijf nog verder af van de belevingswereld van de consument. De consument is gebaat bij praktische adviezen om te komen tot een gezond voedingspatroon dat alle essentiële voedingsstoffen bevat.” Om deze reden pleit Peters voor een extra variant van de Schijf van Vijf die uitsluitend is gebaseerd op gezondheidseffecten. De NZO erkent het belang van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum bij het opstellen van heldere richtlijnen en brengt graag haar expertise in om het voedselsysteem gezonder en duurzamer te maken.

*afbeelding: nieuwe Schijf van Vijf Voedingscentrum